Həqiqət Əli qızı Rzayeva 20 may 1907-ci ildə Lənkəran rayonunun Darquba kəndində anadan olub. O, Azərbaycan səhnəsində çıxış edən ilk qadın müğənnilərindən biridir [1]. Əslində xanmın əsl adı Süsən, soyadı isə Əliyeva olub. Həqiqət adını səhnəyə gəldikdə götürüb. Rejissor Hüseyn Rzayevlə ailə qurduqdan sonra isə soyadını da dəyişib [7].
1918-1923-cu illərdə Həqiqət xanım Lənkəranda ilk müsəlman qızlar məktəbində təhsil alıb [2]. O, 1923-cü ildə Bakı Pedaqoji Texnikumuna daxil olub. Rzayeva 1928-1932-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının muğam şobəsində oxuyub [3]. Həqiqət Rzayeva Konservatoriyada dərslərini Üzeyir bəy Hacıbəyovun rəhbərliyi ilə xanəndələr Seyid Şuşinskidən, Cabbar Qaryağdıdan və Qurban Pirimovdan almışdır [4].
1927-ci ildə Həqiqət xanım Azərbaycan teatr tarixində Müslüm Maqomayevin “Şah İsmayıl” operasında Ərəbzəngini ifa edən ilk qadın olub [6]. Bu hadisə mətbuatda “inqilab” kimi qiymətləndirilirdi. Həqiqət Rzayeva sonralar 500 dəfədən çox bu rolu oynayıb [3].
Rzayeva 1927-1952-ci illərdə Opera və Balet Teatrının solisti, muğam və xalq mahnılarının ifaçısı kimi tanınırdı. O, Üzeyir Hacıbəylinin “Arşın mal alan” əsərində “Telli”, “Əsli və Kərəm”də “Əsli”, “Leyli və Məcnun”da “Leyli”, Zülfüqar Hacıbəyovun “Aşıq Qərib” əsərində “Şahsənəm” və s. obrazlarda çıxış edib. Deyilənə görə, o, “Leyli” rolunu min dəfədən artıq səhnədə canlandırıb [3].
Qeyd edilir ki, 1939-cu ildə Moskvada Azərbaycan mədəniyyəti və incəsənəti ongünlüyü zamanı xanəndə “Arşın mal alan” operasında Telli obrazını özünəməxsus şəkildə ifa edir. Sonralar dahi Üzeyir bəy Həqiqət xanıma danışırmış ki, “Arşın mal alan”da Tellinin lal səhnəsinə baxan İ.Stalin belə deyib: “Bax budur aktrisa!” [5].
Həqiqət Rzayeva kino fəaliyyətində “Ögey ana” filmindəki “Qəmər xala” rolu ilə tanınıb. Həqiqət xanım, həmçinin pedaqoji fəaliyyətlə də məşğul olub. O, bir müddət Asəf Zeynallı adına Bakı Musiqi Məktəbində dərs deyib, Opera və Balet Teatrında məşqçi-pedaqoq kimi fəaliyyət göstərib [3].
Həqiqət Rzayeva 2 avqust 1969-cu ildə Bakıda vəfat edib və Fəxri xiyabanda dəfn olunub. Hazırda Lənkəran şəhər 2 saylı musiqi məktəbi onun adını daşıyır [1].
Ədəbiyyat:
