Xırmandalı kəndi Masallı şəhərindən təxminən 20 km şimal-şərqdə yerləşir.
Ehtimal olunur ki, Xirmandalı toponimi fars sözü “xırman”dan düzəlib, dəni sünbüldən ayırmaq və taxılı döymək, təmizləmək, qurutmaq üçün qabaqcadan hazırlanmış dairəvi, düz yerə deyilir. Başqa versiyaya görə, toponim talış dilindən tərcümədə “xar” və ya “xər” (tikan), “dalı” (dələn) sözlərindən yaranıb, yəni “tikan dələn” mənasını verir [4]. Toponimin yaranmasını alimlər harmandalu (xarmandalu, xərbəndəlu və ya xudbəndəli) adlı türkdilli tayfanın bu əraziyə gəlməsi və məskunlaşması ilə də bağlayırlar [1].
Xırmandalı tayfasının Masallı rayonunda məskunlaşması 1780-1790-cı illərə təsadüf edir. Bəzi mənbələrə görə, XVI əsrin tarixçisi Oruc bəy Bayat qızılbaş tayfalarından bəhs edərkən xırmandalı tayfasının bayat tayfasına mənsubiyyətini və bu tayfaların Səfəvilər dövlətinin siyasi həyatında mühüm rol oynadıqlarını qeyd edib [1].
XVIII əsrdə şahsevən tayfasına mənsub olan tayfa başçısı Məmməd xanın tabeliyində Ərdəbildən Quba xanlığına köçüb Müşkür və Şabran mahallarında məskunlaşan səkkiz tayfa arasında xırmandalılar da var idi [5].
F.F.Simoviçin “Cənubi Dağıstanın təsviri”, H.Abdullayevin “Azərbaycan və onun Rusiya ilə qarşılıqlı əlaqələri” və s. Tarixlə bağlı kitablarda xırmandalı tayfası haqqında məlumat verilir, həmçinin onların Xəzər dənizinin sahillərində yaşadıqları qeyd edilir [1].
1974-cü ilin noyabrında Xırmandalı kəndində xəzinə tapılıb. Həmin xəzinədə eyni hökmdarların adından kəsilmiş kiçik sikkələr vardır. XI əsrə aid olan bu pullar Azərbaycan ərazisində olan dövlətlərin Bizansla əlaqələrini öyrənmək üçün mühüm rol oynayır [3].
2009-cu ilin statistik göstəricilərinə əsasən, bu kənddə 4149 nəfər yaşayıb [2].
Ədəbiyyat:
