Lənkəran qalası kompleksi Lənkəran şəhərinin indiki Mirmustafa xan küçəsi, Heydər Əliyev prospekti və Lənkəran çayının sahilləri boyunca uzanırdı [4]. Qala XVIII əsrdə ingilislər tərəfindən inşa olunub [3,5].
Onun sahəsi 36 hektardan çox idi. Bəzi məlumatlara görə, qala sonradan ingilis və fransız memarların köməyilə düzbucaqlı formada bərpa edilib [3]. Bu qalanın ətrafı dərin xəndəklərlə əhatə olunub, lazım olduqda isə həmin yer su ilə doldurulurdu [6].
Lənkəran qalası Birinci Rus-İran müharibəsində 1804-1813-cü illərdə İran ordusunun dayaq məntəqəsi olub və onların 4 minlik qoşunu burada yerləşdirilib [3].
Rus imperiyası Cənubi Qafqazı tamamilə öz tərkibinə qatmaq üçün, Lənkəran qalasını tutmaq qərarına gəlir [1]. Bu qala 1 yanvar 1812-ci ildə general P.S.Kotlyarevski başda olmaqla, 1500-dən çox olan rus qoşunlarının əlinə keçir. Lakin rus generalı Kotlyarevski döyüşlər zamanı üç dəfə yaralanır, dördüncü dəfə isə güllə onun yanağını deşərək, çənəsini sındırır və bəzi beyin sümüklərini qırır. Bu hadisədən sonra, general Kotlyarevski təqaüdə çıxır [1].
Lənkəran qalasının ruslar tərəfindən alınması, 1813-cü ildə onların İranla imzalanan Gülüstan sülh müqaviləsini şərtləndirən amillərdən biri idi. Bu müqavilənin şərtlərindən biri Talış xanlığının Rusiyaya birləşməsi olub [2]. Lakin sonradan ruslar qalanın bir çox hissəsini dağıtmış və yararsız hala salmışdılar. Qalanın bəzi hissələri XIX əsrin sonlarında erməni əsilli rus komandiri Qərib Bəy Malyan tərəfindən Bakıya aparılıb və məhv edilib.
1869-cu ildə qalanın qülləsi mayaka çevrilib və hazırda Lənkəran mayakı kimi tanınır. Əvvəllər mayakın altından Qala həbsxanasınadək (Zindan qala və ya Dairəvi qala) yeraltı yol var idi. Hazırda bu yol su ilə doludur və istifadə edilmir.
Sovet dövründə Lənkəran qalası "26 Bakı kommissarı" adı ilə fəaliyyət göstərib. 1991-ci ildə qalanın əvvəlki adı özünə qaytarılıb. Bu günə qədər Lənkəran qalasının yalnız iki qülləsi gəlib çatıb [4].
Mənbə:
Foto Cenublu.az[/caption]
