Xınayaxdı toya hazırlıq mərhələlərindən biridir. Masallı rayonunda xınayaxdı, adətən, paltarkəsdi mərasimindən sonra aparılır [2]. Bu mərasim toya bir gün qalmış keçirilir [1]. Xınayaxdı xərci, əsasən, oğlan evinin öhdəsinə düşür [2].
Adətə görə, hazırlanmış xınanın içərisinə altı subay qızın üzüyünü atırlar. Xınayaxdısı olan qız isə həmin üzükləri bir-bir çıxarır. Hansı qızın üzüyü birinci çıxarsa, o qız birinci ərə gedər.
Xınanı gəlinə yaxmamışdan əvvəl kasaya su tökərək içərisinə iynə atırlar, kasanın kənarına isə çörək qoyurlar. Bu zaman isə söyləyirlər:
“Ay xınanı yaxdım dəstinə, dəstinə
Xəbər verin düşmənə, dostuna.
Helə dedim mənəm, mənəm
Ay xınanı yaxun dəstinə, dəstinə” [1].
Xınayaxdını qadın sərxeyir (xeyir iş aparan başçı) aparır. 1950-1960-cı illərə qədər Masallıda və onun ətrafındakı digər yaşayış yerlərində paltarkəsdi və xınayaxdı mərasimlərini gözdən əlil musiqiçilər və ya qadın ifaçılar aparırdılar. Masallı rayonunun bir çox kəndlərində bu mərasimləri gözdən əlil Xəlil adlı şəxs idarə edirdi. O, həm oxuyardı, həm də tarda ifa edərdi. Onunla birgə, həmçinin lənkəranlı dəf ifaçısı Sonaxanım da çıxış edərdi. Masallı rayonunda o zaman qarmonda ifa edən bir neçə qadın məşhur idi: Masallıya Kamrabəyim, Əsbənd Zeynallı, Sənəm Səliqızı, Kubra Əbilova, Qızxanım Dadaşova və s. Onlardan əlavə, Masallıda Balayar adlı qarmon ifaçısı da tanınırdı.
Masallıda toya hazırlıq aparılan zaman bəy tərifi həyata keçirilir. Onlardan biri də məhz xınayaxdıya dəvət olunan müğənni və ya məclisi aparan tərəfindən yerinə yetirilir [2].
Ədəbiyyat:
