Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin hərbi naziri olan Səməd bəy Mehmandarov 1918-1920-ci illərdə həmin zamankı hökumətin üzvü olmuşdur və ona hərbi sahədə geniş səlahiyyətlər verilmişdir [1,2].
Mehmandarov milli dəyərlərə böyük önəm verirdi. Hərbi nazir 27 dekabr 1918-ci ildə 34 nömrəli əmr imzalayıb. Həmin əmr hərbi qulluqçular arasında salamlaşmanın Azərbaycan dilində və azərbaycanlılar arasındakı salamlaşma ənənələrinə uyğun olaraq aparılmasını tələb edirdi [2]. Yəni salamlaşan şəxs “salam” deməli, qarşı tərəf isə ona “əleyküm salam” deyə cavab verməli idi [3]. Əslində bu əmrin layihəsində salamın “salam əleyküm” kimi verilməsi planlaşdırılmışdı, lakin Mehmandarov salamlaşmanın yığcam olmasını istədiyindən belə qərara gəlmişdi ki, birinci tərəf yalnız “salam” deməli idi [2]. Həmçinin qərarda əsgəri tərifləyərkən və ya ona təşəkkür elan edərkən “mərhaba” deyilməli, əsgər isə cavabında “çox sağ ol” deməli idi [3].
Səməd bəy Mehmandarov Azərbaycan dilini orduda ünsiyyət dili kimi də qəbul etmişdi. Mehmandarov orduda ünsiyyətin Azərbaycan dilində aparılmasının Azərbaycan əsgərlərinin milli hisslərinin inkişafında kömək olacağını düşünürdü. Orduya qəbul edilən qeyri-azərbaycanlı zabitlər üçün belə bir tələb qoyulmuşdu ki, onlar bir ay ərzində komanda və əmrlərin Azərbaycan dilində qarşılığını öyrənməli və şəxsi heyətə komandaları Azərbaycan dilində verməli idilər. Əks-təqdirdə onlar bir aydan sonra xidmətdən azad olunmalı idilər [2].
Ədəbiyyat:
