Azərbaycan mətbəxinin ən qədim şirniyyat növlərindən biri də “Zeyrən” (Nozık) çörəyidir.
Zeyrən çörəyi vaxtilə cənub bölgəsində hər bir ailədə süfrələrin bəzəyi olub.
Bu çörək növü qədim dövrdən nənələrimizdən yadigar qalıb. Bayram günlərində nişanlı qızlar, gəlinlər üçün bu çörəklərdən mütləq pay aparırlarmış.
Zeyrən çörəyinin bişirilmə qaydası belədir: unun üzərinə ilıq süd, yumurta, yumşaldılmış kərə yağı, duz və maya qatılıb xəmir yoğurulur. Xəmir isti yerdə 1 saat saxlanıb kündələrə bölünür. Kündələrin üzərinə su çilənib 25-30 santimetr həcmində əl ilə açılır. Açılmış xəmirin üzərinə içlik yayılıb kənarları badambura formasında bükülür. Üzərinə mətbəx qayçısı ilə naxışlar vurulur. Şirin xəmirin alt hissəsində xırda dəliklər açılır. Yumurta sarısı, bitki yağı, sarıkök qarışdırılıb xəmirin üstünə çəkilir. Zeyrən çörəyi təndirdə və ya 180 dərəcəyədək qızdırılmış sobada bişirilir.
Bu çörəyi sobada bişirmək asandır, lakin təndirdə bişən Zeyrən çörəyin dadının əvəzedilməz olduğu deyilir. Təndirdə 10 dəqiqəyə bişirilən bu çörək, əsasən, soyuduqdan sonra yeyilir.
Talış xalq adətlərinə görə bu çörəyi qırmızı lent əvəzinə şal vasitəsilə gəlin köçən qızların belinə bağlayırlar və gəlin ata evindən ər evinə gələnədək çörək gəlinin belində qalır. Bu, bolluq və bərəkət rəmzidir.
Bəzi bölgələrdə ev tikilib başa çatdıqdan sonra evə ilk gətirilən bərəkət rəmzi məhz Zeyrən çörəyi olurdu. Şirniyyat və çərəzlərlə dolu xonçanı mütləq ev sahibinin anası, anası sağ deyilsə, mütləq öz həyat yoldaşı gətirməli idi. Bu adətlərə hələ də bəzi dağ kəndlərində ciddi əməl olunur.
Başqa bir adətə görə bayram günlərində yaxınların məzarı üstünə mütləq Zeyrən çörəyi aparılır. Ramazan bayramında un və düyü halvaları ilə yanaşı, Zeyrən çörəyi bişirilir.
Evə gələn qonaq yola salınarkən də ona Zeyrən çörəyinin verilməsi adətlərdən biridir.
Zəhra Vüsalqızı
