Artupa kəndi Astara şəhərindən 10 km şimal-qərbdə, Lənkəran ovalığında yerləşir [1]. Yaşayış məntəqəsi əhalisinin sayına və ərazisinə görə, Səncərədi inzibati ərazi dairəsinə daxil olan kəndlərin ən böyüyü hesab edilir [7].
“Artupa” sözü türk dillərində olan “art” və ya “arta” (dağ keçidi), “upa” (oba) hissələrindən düzəlib, yəni “dağ keçidində olan kənd” və ya “dağ aşırımında salınan oba” mənasını daşıyır [3,6]. Yazıçı Musarza Mirzəyevin fikrincə, kəndin adı zərdüştçülük dövrünə aid bir toponimdir, “art” (od) və “upa” (yer) sözlərinin birləşməsindən yaranıb, yəni bu yaşayış məntəqəsi “od yeri” anlamını daşıyır [2].
Kəndin cənub hissəsində, keçmişdə Rus-İran sərhədinə yaxın ərazidə, Astaraçay çayının sol tərəfində əvvəllər Qonçi məhəllə adlı bir yaşayış məntəqəsi olub. Həmin ərazi haqqında Mirzə Əhməd Mirzə Xudaverdi оğlunun “Əxbarnamə” əsərində qeyd olunub [9].
Yerli sakinlərin dediklərinə görə, 1960-cı illərdə kəndin ərazisində qazıntılar zamanı təsadüfən küplər içərisində çoxlu sayda qızıl sikkələr aşkar edilib [8].
Bu kənddə bir neçə tarixi abidə mövcuddur: tunc dövrünə aid kurqan, orta əsrlərə aid qəbiristanlıq, 1907-ci ilə aid Artupa kənd məscidi, Arta ocağı və s. [5].
Əhali, əsasən, çəltikçilik, heyvandarlıq və sitrusçuluqla məşğuldur [7].
1976-cı ilə aid olan siyahıyaalınma məlumatına əsasən, Artupa kəndində 1347 nəfərin yaşadığı qeyd olunub [1]. 2009-cu ilin statistik göstəricilərinə əsasən, bu kənddə 1996 nəfər yaşayıb [4].
Ədəbiyyat:
