Kanqlı qalası Masallı rayonunun Bədəlan kəndində, Məcidoba məhəlləsində, Bədəlan çayının sol sahilində təpədə yerləşib. Bu qalanın ərazisində tapılan saxsı qırıntıları və qırmızı kərpiclər onun XII-XIII əsrlərdə tikildiyini sübut edir [1,2].
Bəzi mənbələrdə qalanın “Kanqlı” adlandırılmasının qədim türk tayfası olan kəngərlilərlə bağlı olduğu qeyd olunur. Mənbələr kəngərlilərin hücum və müdafiə texnikasına bələd güclü döyüşçü və bacarıqlı atlı olduqlarını da bildirirlər [2]. Yerli əhali tərəfindən qala “Gəngəli” adlandırılır. Ehtimal edilir ki, qalanın olduğu ərazidə qanqal (gəngəl) bitkisi çox olduğundan bu cür adlandırılıb [1].
Qala strateji baxımdan əlverişli yerdə - üç tərəfdən su ilə əhatələnmiş təpə üzərində yerləşirdi [2]. Bu təbii maneələr qalanın şərq, cənub və şimal tərəfdən düşmən hücumlarının qarşını almağa imkan yaradırdı. Kanqlı qalası narınqaladan (iç qala) və istehkamdan ibarət idi. Qalanın şərq tərəfində yerləşən narınqala dairəvi formada idi və diametri 60-100 metr təşkil edirdi. Tikilinin qərb tərəfində olan istehkam isə yarımdairəvi formada və eni 120-130 metr idi.
Sovet dövründə qala ərazisində və onun yaxınlıqlarında çəltik əkilmiş, daha sonra isə çay plantasiyaları salınmışdır. Çəltik əkilən yer sonralar “Dəlion tük” adlandırılıb [1]. Buna baxmayaraq, hazırda Kanqlı qalasının qalıqlarını görmək mümkündür [2].
Ədəbiyyat:
