Azərbaycanın cənub bölgəsində ölkənin ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi üçün Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin ordu hissələri 1919-cu ilin avqustunda Lənkəran əməliyyatını həyata keçirməyə başlayır [1]. Buna səbəb isə Cənub bölgəsinin Azərbaycanın müstəqilliyinin elan olunmasından əvvəl bolşeviklərin, sonra isə ağqvardiyaçı qüvvələrin nəzarətində olması idi [2].
1919-cu il iyulun sonu, avqustun əvvəllərində Lənkəran bölgəsinə hərbi qüvvə yeritmək imkanı yarandı. Bu məqsədlə xüsusi dəstə yaradıldı, onun komandiri general-mayor Həbib bəy Səlimov təyin edildi. 4 avqust 1919-cu ildə hərbi nazir Səməd bəy Mehmandarov Lənkərana qoşun dəstəsi göndərilməsi haqqında sənəd imzaladı. Əmrə əsasən, dəstə Hacıqabul, Salyan, Pokrovsk (Xol-Teklə), Prişib (Göytəpə) marşrutu ilə Lənkəran qəzasına doğru hərəkət etməli, bölgədə olan rus əhalisinin silahlı dəstələrini tərksilah etməli idi. Lənkəran əməliyyatının başlaması ilə əlaqədar Mehmandarov bölgədəki əhaliyə müraciət edərək, onları silahları təhvil verməyə çağırdı.
Mehmandarovun əmrinə görə, Lənkəran dəstəsinə daxil olan hissə və bölmələr 12 avqust 1919-cu ildə Hacıqabulda toplaşdılar və avqustun 14-də hərəkətə başladılar. Səlimov həmin zaman öz nümayəndələrini məntəqədəki hərbi qüvvələrin başçılarının yanına göndərdi və onları Azərbaycan hökumətini tanımağa çağırdı. 17-18 avqustda Lənkəran dəstəsi yolboyu yerləşən rus kəndlərindən 3 top və 5 pulemyot toplayaraq, Bakıya göndərdi.
Avqustun 20-də Pokrovsk kəndinin əhalisindən 2 top və 4 pulemyot alındı. Avqustun 23-də dəstə Lənkərana çatdı [1]. Avqustun sonunda Lənkəran dəstəsi xüsusi silahlı müqavimətə rast gəlmədən bölgənin rus əhalisini, polkovnik İlyaşeviçin başçılığı altında olan silahlı dəstələri tamamilə tərksilah etdi və bununla da Cümhuriyyət ordusu üçün xeyli silah və hərbi sursat əldə olundu [2]. 3 sentyabr 1919-cu ildə Lənkəran dəstəsi Hacıqabula qayıtdı. Azərbaycan milli ordusunun Lənkəran əməliyyatı nəticəsində ölkənin Cənub bölgəsində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin hakimiyyəti təmin olundu [1].
Ədəbiyyat:
