Çəltik ən qədim kənd təsərrüfatı bitkilərindən biri sayılır. Orta əsr müəlliflərinin məlumatına əsasən, IX-X əsrlərdən Talışda çəltikçilik geniş inkişaf etmişdir [4]. Çəltik burada, əsasən, Xəzər dənizinin sahillərində əkilir. Əkin işlərinə aprelin sonu-mayın əvvəlində başlanılır. Çəltiyin şitil üsulla əkini qədimdən Azərbaycanın yalnız Lənkəran-Astara bölgəsində aparılıb.
Şərqşünas Pavel Fransoviç Riss "İmperator Rus Coğrafiya Cəmiyyətinin Qafqaz şöbəsinin qeydləri, Tiflis, 1855" kitabında, talışlarda tarla işləri arasında çəltikçiliyin birinci yer tutması haqqında məlumat vermişdir. Rus alimi Miller Boris Vsevolodoviç 1925-ci ildə Lənkərandan 9-11 km qərbdə yaşayan əhalinin əsas məşğulliyəti çəltikçilik olduğunu qeyd etmişdir [3]. Həmçinin tarixçi Teymur bəy Bayraməlibəyov 1933-cü ildə öz əsərində yazmışdır ki, çəltikçilik Azərbaycanın heç bir yerində, Lənkəran qəzasında olduğu kimi yüksək inkişaf səviyyəsinə çatmamışdır [2].
1840-cı illərdə bu kənd təsərrüfatı sahəsi Lənkəran şəhərinin iqtisadiyyatında əsas yerlərdən birini tuturdu [1]. 1852-ci ildə Moskvada keçirilən Ümumrusiya Kənd Təsərrüfatı sərgisində Lənkərandan gətirilmiş çəltik mükafata layiq gorülmüşdür. 1887-ci ildə Xarkov sərgisində Lənkəran qəzasından çəltiyin doqquz növü nümayiş etdirilmişdir və bir növü bürünc medal almışdır. 1889-cu ildə isə Tbilisidə, kənd təsərrüfatı məhsullarının Qafqaz sərgisində Lənkəranda yetişdirilən çəltiyin "akulə" növü gümüş medala layiq görülmüşdür.
1990-cı illərdə Lənkəran qəzasında 14 min hektardan artıq çəltik əkilib, bu da Bakı quberniyası üzrə çəltik əkinlərinin 61%-nı, Zaqafqaziya üzrə isə 25%-nı təşkil edirdi.
2006-cı ildə Lənkəranda 14 hektar, 2017-ci ildə isə 600 hektaradək sahədə çəltik əkini həyata keçirilib. Əkin sahələri, əsasən, Girdəni, Göyşaban, Veravul, Separadi və digər yaşayış məntəqələrində təşkil olunub [5].
Ədəbiyyat:
