Yusif Camal bəy 1918-ci ildə Azərbaycana köməyə gələn Qafqaz İslam Ordusunun komandiri Nuru Paşanın sərkərdələrindən biri olub. Yerli əhali onu “Camal Paşa” adlandırırdı. Ehtimal edilir ki, o, yarbay (polkovnik) idi.
Camal Paşa 1918-ci il mart qırğınları zamanı Lənkəran qəzasına gəlib, yerli əhali ilə birgə rus-erməni qırğınlarının qarşısını almaq üçün vuruşub [1]. Onun dəstəsində 300-500 nəfərə qədər döyüşçü var idi [2].
1920-ci ildə Sovet Rusiyası Azərbaycanı işğal etdikdən sonra Yusif bəy həbs edilərək Bakıya aparılıb. O, həbsdən çıxdıqdan sonra Lənkəran qəzasına geri qayıdaraq, mübarizəyə davam edib. Yazıçı Mirhaşım Talışlı onun haqqında deyib: “Camal Paşa Astarada, Lənkəranda törədilən qırğınların qarşısını almaq, xalqa kömək üçün bura gəlibmiş. Düzdür, onları düz başa düşməyənlər də olub”. Sovet dövründə Camal Paşa haqqında mənfi fikirlər söylənilirdi, bu isə hakimiyyətin tələbi idi.
Lənkəranın Gərmətük qəsəbə sakini Əlibala Nurullayevin sözlərinə görə, Camal Paşanın qərargahı Lənkəranın Gərmətük qəsəbəsində olub. Sonradan həmin yer yandırılıb. Astaranın Pensər kənd sakini İntizar Mürsəlov isə deyirdi ki, Camal Paşanın bir iqamətgahı da Pensər kəndində olub.
İntizar Mürsəlov Camal Paşa haqqında qeyd edib: “Dövrünün xeyriyyəçisi olmuş Pensər kənd sakini Hacı Teymurun oğlu Hacı Osman (mənim ulu babam) İstanbulda təhsil alıb. Elə həmin illərdə də Yusif Camalla dost olublar. Hacı Osman Camal Paşaya bələdçilik etmiş, son nəfəsinə kimi onunla birlikdə vuruşmuşdur. Onlar Pensər kəndindən 2-3 km aralıda yerləşən Kolatan kəndi ərazisində düşmənin top atəşinə tutulmuşdular...” [1]. Bəzi mənbələrə görə, 1920-ci ilin dekabrında bir nəfər Astaranın Kələdəhnə yaxınlığında onları güllələyir [2]. Mürsəlov Yusif bəyin vəfatı ilə bağlı başqa bir ehtimalın olduğunu da söyləyib. Onun sözlərinə görə, döyüşlərin birində mühasirəyə düşən Yusif Camal düşmən pulemyotunun qarşısında duran döyüşçülərinin özlərini itirdiklərini görür. “Türk mərmidən qorxmaz” - deyərək özünü pulemyotdan açılan atəşin qabağına atır.
Vəsiyyətinə görə, Camal Paşa dostu Hacı Osmanın yanında, Astaranın Pensər kəndindəki Hacı Teymur məscidinin həyətində dəfn edilib [1]. 2017-ci ildə onların başdaşları yenilənib [3].
Ədəbiyyat:
Foto cenublu.az[/caption]
