Azərbaycanın cənub zonasında yerləşən Lənkəran, Astara, Masallı, Cəlilabad və Lerik rayonları 8 avqust 1930-cu ildə təşkil olunub [1].
Azərbaycan Respublikasının ən cənub nöqtəsi olan Astara rayonu Şimalda Lənkəran, Şimal-Qərbdə Lerik rayonları, Qərbdə İran İslam Respublikası və Talış dağları, şərqdə Xəzər dənizi ilə həmsərhəddir. 1963-cü ildə rayon ləğv olunaraq Lənkəran rayonuna birləşdirilib, 1965-ci ildə ayrılaraq yenidən müstəqil rayon olub [1]. Rayon ərazisində 1 şəhər, 2 qəsəbə və 89 kənd olmaqla 92 yaşayış məntəqəsi yerləşir [2]. Statistik məlumatlara əsasən, 2022-ci ilin əvvəlində Astara rayonunun əhalisi 111.3 min nəfər təşkil edib [4].
Lənkəran rayonu cənubdan Astara, qərbdən Masallı və Lerik rayonları, şərqdən Xəzər dənizi ilə əhatə olunub. Rayonda 2 şəhər, 8 qəsəbə və 83 kənd var [2]. 2022-ci ilin statistik məlumatlarına əsasən, Lənkəranda əhalinin sayı 231,6 min nəfər olub [4].
İndiki Lerik rayonu 1938-ci ilədək Zuvand rayonu adlandırılıb [3]. Rayon cənubda Yardımlı, şimal-şərqdə Lənkəran, şimal-qərbdə Masallı, cənub-şərqdə Astara rayonları ilə həmsərhəddir. Rayon ərazisinə 1 şəhər və 161 kənd daxildir [2]. 2022-ci ilin əvvəllərində Lerikdə 87.3 min nəfər yaşayıb [4].
Masallı rayonu Lənkəran, Lerik, Yardımlı, Cəlilabad, Neftçala rayonları ilə həmsərhəddir. Hazırda rayonda 103 yaşayış məntəqəsi (1 şəhər, 2 qəsəbə və 100 kənd) mövcuddur [2]. 2022-ci ilin əvvəlində Masallı rayonunun əhalisi 230 min nəfər təşkil edib [4].
Cəlilabad rayonu şimaldan Biləsuvar, şərqdən Neftçala, cənubdan Masallı və Yardımlı rayonları ilə əhatələnib. 1967-ci ilədək Astraxanbazar, 2 iyun 1967-ci ildən isə görkəmli yazıçı-dramaturq Cəlil Məmmədquluzadənin şərəfinə Cəlilabad adlandırılıb. 26 may 1964-cü ildə Biləsuvar inzibati ərazi vahidi rayonun tərkibinə qatılıb, 6 yanvar 1965-ci ildə yenidən ayrılaraq müstəqil rayona çevrilib [5]. Rayonda 2 şəhər, 118 kənd var [2]. 2022-ci ilin əvvəllərində Cəlilabadda 229.7 min nəfər yaşayıb [4].
Ədəbiyyat:
