Qəriblərin Qız qalası keçmiş zamanlarda indiki Masallı rayonunun ərazisindəki Yanar dağın yaxınlığında mövcud olmuş Udman şəhərində (Qəriblər kəndi) yerləşirdi [2].
Bu qala ilə bağlı bir rəvayət mövcuddur. Udman şəhərinin padşahı nə iş görərdisə, öz qızı ilə məsləhətləşərdi. Hər yerdə olduğu kimi, onların vilayətində də qərib adamlar var idi. Onlar uzaq yerlərdən qaçıb burada məskunlaşmışdılar. Qəriblərin taleyi şah qızını çox düşündürərdi. Qız atasına daim qəribləri incitməməsini tapşırardı:
- Ata, qərib, kimsəsiz adamlara həmişə hörmət et. Padşahın ədaləti saray əyanlarının yalançı tərifləri ilə deyil, qəriblərin, kasıb-kusubun razılığı ilə ölçülür.
- Qızım, sən qəriblərə nə yaman məftun olursan?
- Ata, qəriblər haqsızlıqla barışmayan, ona etiraz edən adamlardır. Onlar çox gəzir, çox görür, çox bilirlər. Bişmiş adam olurlar, ağı qaradan, yaxşını pisdən bacarıqla seçirlər.
- Bunlar düzdür, qızım! Ancaq qəriblərin vətəni olmur, onlara inanmaq olmaz.
Bir dəfə qəriblərdən biri gəzməyə çıxan qızların arasında şahın qızını görür və ona vurulur [1]. Qız da həmin oğlana aşiq olur. Oğlan padşaha elçiliyə gəlir. Padşah qızına deyir:
- Bilirəm ürəyin var. Ancaq qəribə inanmıram.
- Onda sınağa çək. Məgər qəribin ürəyi, istedadı, igidliyi olmur?
Padşah qızının məsləhətinə qulaq asır. O, oğlana qızı üçün qala tikdirməsini şərt qoyur. Aşiq qərib isə razılaşır. Bir müddət keçəndən sonra qala hazır olur. Lakin qərib sınaqdan keçsə də, padşah sözünə əməl etmir. O, kimsəsiz, var-dövlətsiz bir adama qız verməyi şan-şöhrətinə sığışdırmır. Padşahın bu hərəkətinə qəzəblənən qərib Udman şəhərini yerləyeksan edir. Amma şahın qızı qırx qızla birgə salamat qalır. Həmin qərib isə şahın qızı ilə evlənir [2].
Əfsanə Masallı rayonunun Xırmandalı kənd sakini Gülüstan İbadulla qızı Hüseynovanın nəqli əsasında yazılıb [1].
Ədəbiyyat:
