Masallı rayonunun ərazisində müxtəlif vaxtlarda aşkar edilmiş 9 ədəd daş qoyun-qoç fiqurları var. Onlar Ərkivan qəsəbəsinin Miyondi məhəlləsində, Şixlar, Qodman, Qızılavar, Mahmudavar, Bədəlan kəndlərində, həmçinin Yeddioymaq ilə Hacıhüseynli kəndlərinin arasında olan ərazidə tapılmışdır [1]. Daş qoyun-qoç fiqurlarına, əsasən, ziyarətgah və qəbiristanlıqlarda rast gəlinir.
Orta əsr daşyonma sənətinin əsas sahələrindən biri də qəbirüstü daşların hazırlanması idi. Həmin zamanın qəbiristü daşları sırasında, əsasən, qoyun-qoç fiqurlarına daha çox rast gəlinir [2]. Tədqiqatçı-tarixçi Musarza Mirzəyev daş qoyun-qoç fiqurlarının orta əslərə aid olduğunu qeyd edib [3]. Lakin Masallı rayonunun ərazisində olan bütün daş qoyun-qoç fiqurları dövlət tərəfindən XIX əsrə aid dekorativ-tətbiqi sənət nümunəsi kimi qeydə alınıb [1].
Ehtimal olunur ki, daş qoyun-qoç fiqurları XV əsrdə mövcud olmuş Ağqoyunlular və Qaraqoyunlularla əlaqəlidir. Bu dövlətlərin bayraqlarında qoyun təsvir olunurdu. Qoyun isə qələbə və qoçaqlıq rəmzi hesab olunur.
Daş qoyun-qoç fiqurlarının hündürlüyü, adətən, 80 sm-dən 1,2 metrə qədər, uzunluğu isə 80-sm-dən 1 metrə qədər olur.
Azərbaycanda qoyun-qoç fiqurlarını Masallı rayonundan əlavə, həmçinin Lerik, Astara, Lənkəran, Naxçıvan, Laçın, Gədəbəy, Tovuz rayonlarında da görmək mümkündür [2].
Ədəbiyyat:
