Zebunun Azərbaycanda yetişdirildiyi ilk və yeganə yer Cənub bölgəsi hesab edilir [4]. Talış regionunda zebunun ilk izləri e.ə. II minilliyə təsadüf edir [3,6]. Zebular bu bölgədə, əsasən, ərazinin cənubunda olan dağlıq yerlərdə yaşayırlar [1].
Yerli əhali zebunu, həmçinin “donqar mal” da adlandırır [6]. Zebu yemə az tələbkardır, südünün yağlılıq faizinə görə camışdan sonra ikinci yerdə durur. Həmçinin zebu saxlamağın digər müsbət cəhətlərindən biri də onun parazitar xəstəliklərə nadir hallarda tutulmasıdır [3].
Akademik Y.N.Marr zebu haqqında öz məqalələrinin birində yazıb: “...Hələ orta əsrlərdə Xəzər dənizinin cənub sahillərində yaşayan əhali zebudan minik heyvanı kimi istifadə edirdi…” [6].
Bu sahənin ilk tədqiqatçıları İ.Kaluqin və D.Kistenyov olmuşlar. Kənd təsərrüfatı elmləri doktoru Əyyub İsgəndərovun məlumatına görə, 1980-ci illərdə Lənkəranın bir sıra təsərrüfatlarında yerli zebularla qonur Karpat cinsinin hibridləşdirilmə işi aparılmışdır [3].
1870-ci ilə aid mənbədə Lənkəran qəzasında olan zebular haqqında məlumat verilir: “Lənkəran rayonunun meşəlik ərazisində talışlar tərəfindən zebu cinsindən olan yaxşı mal-qara yetişdirilir və onlar adi mal-qara ilə birgə yaşayırlar” [7].
Tədqiqatçı İvan Kaluqinin verdiyi məlumata görə, 1927-ci ildə Lənkəran qəzasında 22000 zebu var idi, onların 35%-i (7700) isə iş qüvvəsi kimi istifadə olunurdu [2,5]. 1990-cı illərdən sonra zebunun sayı azalmışdır [3].
1983-cü ildə “Azərbaycanfilm” tərəfindən “Yüksək məhsuldar zebu hibridləri” filmi lentə alınıb. Ekran əsərində Azərbaycanda yetişdirilən zebulardan bəhs edilir [8].
Ədəbiyyat:
