İş yerləri, əməkhaqqı, təhsil və yaşayış xərcləri: Cenublu.az cənub bölgəsi ilə ölkənin iki böyük şəhərindəki imkanları müqayisə edib.
Doğma rayonunda qalmaq, yoxsa Bakıda və ya Sumqayıtda özünə yeni həyat qurmağa çalışmaq? Təhsilini başa vuran və ya əmək fəaliyyətinə yeni başlayan gənclər üçün bu seçim, ilk növbədə, münasib iş tapmaq, qənaətbəxş əməkhaqqı almaq və maddi müstəqillik qazanmaq imkanları ilə bağlıdır.
Bəs Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində bu imkanlar bir-birindən nə dərəcədə fərqlənir?
Cenublu.az gənclərin belə bir qərar verməsinə təsir göstərə biləcək iqtisadi amilləri müəyyənləşdirmək üçün rəsmi statistikanı, işəgötürənlərin təkliflərini və kirayə mənzil elanlarını araşdırıb.
Yeni iş yerləri harada yaradılır?
Müqayisəyə ən diqqətçəkən göstəricilərdən başlayaq.
Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına əsasən, 2026-cı ilin ilk altı ayında Azərbaycanda 52 252 yeni iş yeri yaradılıb.
Lakin onların ölkə üzrə bölgüsü olduqca qeyri-bərabərdir.
Hesabat dövründə Bakıda 40 504, Sumqayıtda isə 1 310 yeni iş yeri açılıb.
Müqayisə üçün, Lənkəran, Astara, Masallı, Cəlilabad, Lerik və Yardımlını birləşdirən Lənkəran-Astara iqtisadi rayonunda həmin müddətdə cəmi 401 yeni iş yeri yaradılıb.
Cənub bölgəsində bu göstərici üzrə ilk yeri 193 yeni iş yeri ilə Lənkəran rayonu tutur. Sonrakı yerlərdə Lerik (49), Masallı və Cəlilabad (hərəsində 46), Astara (38) və Yardımlı (29) rayonları qərarlaşıb.
Oxşar mənzərə 2025-ci ilin yekunlarında da müşahidə olunub. Həmin il Bakıda 78 411, Sumqayıtda 2 568, cənubun altı rayonunda isə ümumilikdə 1 034 yeni iş yeri yaradılıb.
Əlbəttə, müqayisə olunan ərazilərin əhalisinin sayı və iqtisadiyyatlarının miqyası fərqlidir. Üstəlik, yeni yaradılmış iş yerlərinin statistikası mövcud vakant vəzifələr və fərdi məşğulluq da daxil olmaqla, bütün iş imkanlarını əhatə etmir.
Bununla belə, rəqəmlər mühüm bir tendensiyanı ortaya qoyur: rəsmi statistikada qeydə alınan yeni iş yerlərinin böyük əksəriyyəti paytaxtda yaradılır.
Bu isə iş axtaran gənclər üçün daha geniş və müxtəlif sahələri əhatə edən əmək bazarında seçim etmək imkanı deməkdir.
Əməkhaqqı fərqi də mühüm amildir
Əməkhaqqı göstəricilərinə nəzər saldıqda bölgələr arasındakı fərq daha aydın görünür.
2025-ci ilin məlumatlarına əsasən, muzdla çalışan işçilərin orta aylıq nominal əməkhaqqı belə olub:
Ərazi - Orta aylıq əməkhaqqı
Bakı -1 383,4 manat
Sumqayıt - 934,4 manat
Lənkəran-Astara iqtisadi rayonu - 688,4 manat
Beləliklə, Bakıda orta əməkhaqqı cənub bölgəsindən təxminən iki dəfə, Sumqayıtda isə 36 faiz yüksək olub.
Bu, kifayət qədər ciddi iqtisadi fərqdir.
Məsələn, doğma rayonunda 700 manat maaşla işləmək imkanı olan gəncə Bakıda 1 200 manatlıq iş təklif edilərsə, 500 manatlıq fərq onun köçmək barədə düşünməsinə səbəb ola bilər.
Lakin bu, sadəcə şərti nümunədir. Rəsmi orta əməkhaqqı göstəricisi müxtəlif peşə və ixtisas səviyyələrinə malik işçilərin gəlirlərini əhatə edir. Buna görə də əmək fəaliyyətinə yeni başlayan mütəxəssisin məhz belə məbləğdə maaş alacağını düşünmək düzgün olmaz.
Daha böyük əmək bazarının üstünlüyü yalnız yüksək əməkhaqqı ehtimalı ilə məhdudlaşmır. İşəgötürənlərin çoxluğu, bir şirkətdən digərinə keçmək, yeni ixtisasa yiyələnmək və karyerada yüksəlmək imkanları da əhəmiyyətlidir.
Sumqayıt niyə ayrıca nəzərdən keçirilməlidir?
Sumqayıt iş və yaşayış yeri kimi ayrıca diqqətə layiqdir.
Şəhərin üstünlükləri paytaxtın imkanlarından müəyyən qədər fərqlənir. Burada sənaye müəssisələri, ticarət obyektləri, banklar, təhsil müəssisələri və xidmət sektoru fəaliyyət göstərir.
Orta əməkhaqqı Bakıdan aşağı olsa da, Lənkəran-Astara iqtisadi rayonunun göstəricisindən yüksəkdir.
Coğrafi mövqe də mühüm rol oynayır. Sumqayıtın Bakıya yaxınlığı paytaxtda işləyib başqa şəhərdə yaşamaq variantını nəzərdən keçirməyə imkan verir.
Lakin bu seçim hər kəs üçün əlverişli olmaya bilər. Xüsusilə iş yerinin yerləşdiyi ərazidən və iş qrafikindən asılı olaraq gündəlik gediş-gəliş həm vaxt, həm də əlavə xərc tələb edir.
Deməli, Sumqayıtın cəlbediciliyi təkcə əməkhaqqı ilə deyil, iş imkanları, mənzil kirayəsi və nəqliyyat xərclərinin birgə qiymətləndirilməsi ilə müəyyən olunur.
Yaşayışa nə qədər pul xərcləmək lazım gələcək?
Daha yüksək əməkhaqqı almaq heç də köçdükdən sonra insanın sərəncamında daha çox pul qalacağı anlamına gəlmir.
Əsas xərclərdən biri mənzil kirayəsidir.
Elanların araşdırılması göstərib ki, Sumqayıtda tələbələr üçün birgə yaşayış yerləri aylıq adambaşına 130–150 manata təklif olunur. Lakin bu qiymətə ayrıca mənzil deyil, başqaları ilə bölüşülən yaşayış sahəsində yer kirayələmək mümkündür.
Ayrıca mənzillər arasında isə, məsələn, aylıq 400 manata təklif olunan ikiotaqlı variant da qeydə alınıb. Bu halda vasitəçinin xidmət haqqı da nəzərdə tutulub.
Bakıda nəzərdən keçirilən elanlar arasında ikiotaqlı mənzillərin kirayə qiyməti 500–600 manat və daha yüksək məbləğlərdən başlayırdı. Lənkəranda isə aylıq 300 manata təklif olunan mənzilə rast gəlinib.
Bunlar daşınmaz əmlak bazarından götürülmüş ayrı-ayrı nümunələrdir və şəhərlər üzrə orta kirayə qiymətlərini əks etdirmir. Bununla belə, həmin təkliflər köçməyin maliyyə tərəfini daha aydın təsəvvür etməyə kömək edir.
Tutaq ki, bir nəfər Sumqayıtda ayda 800 manat maaş alır və 400 manata mənzil kirayələyir. Bu halda onun qazancının yarısı yalnız yaşayış yerinə sərf olunur. Halbuki qida, nəqliyyat, kommunal xidmətlər və digər şəxsi xərclər də var.
Digər tərəfdən, mənzili bir neçə nəfərlə bölüşmək və ya qohumlarla yaşamaq xərcləri əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilər.
Məhz buna görə köçmək qərarını qiymətləndirərkən yalnız təklif olunan əməkhaqqına deyil, zəruri xərclərdən sonra əldə qalan vəsaitə də diqqət yetirilməlidir.
Lənkəranda və ya Masallıda ailəsi ilə yaşayan gənc üçün nisbətən aşağı maaşlı iş bəzi hallarda başqa şəhərdə daha yüksək əməkhaqqı ilə işləmək qədər sərfəli ola bilər. Çünki doğma evində yaşayan şəxs mənzil kirayəsinə pul xərcləməyə bilər.
Təhsil də şəhər seçiminə təsir göstərir
Başqa şəhərə köçmək qərarı hər zaman iş axtarışı ilə bağlı olmur.
Məktəb məzunları üçün universitet və ixtisas seçimi də mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Cənub bölgəsində Lənkəran Dövlət Universiteti, Sumqayıtda isə Sumqayıt Dövlət Universiteti fəaliyyət göstərir. Bakıda isə daha çox ali təhsil müəssisəsi və təhsil proqramı mövcuddur.
Abituriyentlər təhsil alacaqları yeri seçərkən konkret ixtisası, qəbul şərtlərini, təhsil haqqını və gələcək karyera planlarını nəzərə alırlar.
Başqa şəhərdə ali təhsil almaq sonrakı peşə həyatına da təsir göstərə bilər. Tələbə həmin şəhərin əmək bazarı ilə tanış olur, təcrübə keçir, peşəkar əlaqələr qurur və ilk işini axtarır.
Lakin bu yolun nə dərəcədə tez-tez daimi köçlə nəticələndiyini müəyyənləşdirmək üçün məzunların sonrakı yaşayış və iş yerləri barədə ayrıca statistik məlumatlara ehtiyac var.
Bakıda və ya Sumqayıtda təhsil almaq gəncin mütləq həmin şəhərdə qalacağı və doğma bölgəsinə qayıtmayacağı demək deyil.
Bəs cənub bölgəsinin özündə hansı perspektivlər var?
Bakı və Sumqayıtla müqayisə cənub bölgəsində iqtisadi imkanların olmadığı anlamına gəlmir.
Regionda kənd təsərrüfatı müəssisələri, turizm obyektləri, təhsil ocaqları, ticarət təşkilatları, bank filialları və digər işəgötürənlər fəaliyyət göstərir.
İş elanları arasında Lənkəran və Masallıda da vakant vəzifələrə rast gəlinir.
Lakin ayrı-ayrı vakansiyaların mövcudluğu yerli əmək bazarının nə qədər geniş və müxtəlif olduğunu, neçə işəgötürənin təcrübəsiz gənc mütəxəssisləri işə qəbul etməyə hazır olduğunu və karyera yüksəlişi imkanlarının hansı səviyyədə olduğunu müəyyənləşdirməyə kifayət etmir.
Gənclər üçün yalnız bu gün iş tapmaq deyil, bir neçə ildən sonra daha yüksək maaş almaq, vəzifədə irəliləmək və ya doğma bölgəsini tərk etmədən başqa şirkətdə işləmək imkanı da vacibdir.
Məhz bu məqam cənub rayonlarının gənc mütəxəssislər üçün nə dərəcədə cəlbedici olduğunu qiymətləndirərkən xüsusi diqqət tələb edir.
Köçmək sərfəlidirmi?
Aparılan müqayisə üç mühüm məqamı üzə çıxarır.
Birincisi, Bakıda cənub bölgəsi ilə müqayisədə xeyli çox yeni iş yeri yaradılır. Bu, rəsmi statistika ilə təsdiqlənir.
İkincisi, paytaxtda və Sumqayıtda orta əməkhaqqı daha yüksəkdir. Bu isə həmin şəhərlərdə iş axtarmağı iqtisadi baxımdan cəlbedici edən amillərdəndir.
Üçüncüsü, köçməyin maddi baxımdan nə dərəcədə sərfəli olması konkret iş təklifindən, mənzil kirayəsindən və digər yaşayış xərclərindən asılıdır. Buna görə də yüksək maaş hər zaman daha yüksək həyat səviyyəsi demək deyil.
Bununla yanaşı, təqdim olunan məlumatlar əmək bazarları arasındakı fərqləri göstərir, daxili miqrasiyanın real miqyasını isə əks etdirmir. Cənub rayonlarından hər il nə qədər gəncin Bakı və Sumqayıta köçdüyünü və onların əsas səbəb kimi hansı amilləri göstərdiyini müəyyənləşdirmək üçün ayrıca araşdırmaya ehtiyac var.
Lakin indidən bir mühüm sual meydana çıxır.
Cənub bölgəsində nə dəyişməlidir ki, gənclər münasib iş, layiqli əməkhaqqı və karyera yüksəlişi imkanları əldə etmək üçün doğma şəhər və rayonlarını tərk etmək məcburiyyətində qalmadan öz gələcəklərini burada qura bilsinlər?
Bu sualın cavabı yalnız gənclərin gələcəyi deyil, bütövlükdə regionun inkişafı baxımından da əhəmiyyətlidir.
